การพัฒนาระบบการจัดการขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดปทุมธานี ด้วยระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน

ปัญหาขยะมูลฝอยเป็นหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่รุนแรงทีมีสาเหตุมาจากปริมาณสะสมอย่างมากและมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นๆ ทั้งนี้ประเด็นที่สำคัญคือประชาชนและการประกอบธุรกิจต่างๆ ไม่มีการแยกขยะมูลฝอย รวมทั้งการจัดการขยะมูลฝอยที่ยังด้อยประสิทธิภาพไม่ถูกหลักวิชาการ โดยปัญหาขยะมูลฝอยเป็นปัญหาทีเผชิญในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทั้งหลายรวมทั้ง อปท.ในจ.ปทุมธานี (พื้นทีศึกษาของโครงการ)  ด้วยแนวคิดการจัดการขยะมูลฝอยเชิงเศรษฐศาสตร์คือเศรษฐกิจหมุนเวียน  (Circular Economy) จึงเป็นทีมาของการศึกษานี้ การดำเนินการวิจัยเป็นรูปแบบผสมทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ กล่าวคือการวิจัยเชิงคุณภาพประกอบด้วย การทบทวนเอกสาร การสังเกตการณ์ในพื้นที่ การส่งแบบสอบถามไปยังอปท (กองช่างสุขาภิบาล)จำนวน 20 แห่ง พร้อมสนทนากลุ่มกับนายช่างบางอปท. ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณประกอบด้วยการวิเคราะห์ผลในรูปสัดส่วนของคำตอบแบบสอบถาม: สอดคล้อง หรือทราบ ไม่แน่ใจ ไม่ทราบหรือไม่สอดคล้อง

             ผลการศึกษาคือผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 85 ทราบปัญหาขยะมูลฝอย นโยบาย แผนยุทธศาสตร์ และพันธกิจ เกี่ยวกับเรื่องการจัดการปัญหาขยะมูลฝอย ของอปท. แต่การจัดการขยะมูลฝอยนำไปปฏิบัติได้ยาก และ ผู้ตอบแบบสอบถาม ร้อยละ 60 ทราบถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่ และกระบวนการใหม่ ในการจัดการขยะมูลฝอยเช่น การใช้ขยะมูลฝอยเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้า เรียกว่าโรงไฟฟ้าขยะ การผลิตน้ำมันจากขยะมูลฝอยพลาสติก เป็นต้น แต่ยังไม่มีการจัดการขยะมูลฝอยแบบนี้ ซึ่งอาจจะมีแผนการสร้างโรงไฟฟ้าขยะมูลฝอยในอาคตได้  สำหรับความรู้ความเข้าใจเกียวกับการจัดการขยะมูลฝอยด้วยหลักเศรษฐกิจหมุนเวียนผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 70 บ่งถึงความจำเป็นถึงในการประยุกต์ใช้เศรษฐกิจหมุนเวียน โดยร้อยละ 75 มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยตั้งแต่ต้นทาง ร้อยละ 60 รับทราบว่ามีการแยกขยะมูลฝอยระหว่างเส้นทางการเก็บขนขยะมูลฝอย   อย่างไรก็ตามการนำการจัดการขยะมูลฝอยด้วยหลักเศรษฐกิจหมุนเวียนไปดำเนินการนั้น ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจและสั่งการเป็นบทบาทและหน้าที่ของผู้บริหาร (นายก อปท.) และผู้ปฏิบัติจะต้องมีแผนการดำเนินงานอย่างเป็นระบบด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม อีกประเด็นหนึ่งคือถ้ามีการสั่งการจากระดับกระทรวงคือกระทรวงมหาดไทยจะสามารดำเนินการได้ 

นอกจากนี้ ผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 75 ให้คำตอบว่า อปท. มีความรู้ความเข้าใจใน กระบวนการจัดการปัญหาขยะมูลฝอย 5 Rs (Reduce  การลดของที่จะทิ้งให้น้อยลง Reuse   การใช้ซ้ำ Repair  การซ่อมแซมสิ่งของต่าง ๆ ให้สามารถนำมาใช้ใหม่ได้ Refurbish การนำเศษวัสดุ มาทำเป็นของใช้ใหม่ Recycle การนำขยะมูลฝอยรีไซเคิล ไปแปรสภาพผ่านกระบวนการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ชิ้นใหม่) ผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 65 ทราบเกี่ยวกับกระบวนการในการจัดตั้งกลุ่ม ธนาคารขยะมูลฝอยหรือกลุ่มคัดแยกขยะมูลฝอย เพื่อสร้างรายได้ให้กับประชาชน ในพื้นที่ และจัดเป็นกลุ่มสวัสดิการ ออมทรัพย์ เป็นต้น

          ผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 80 เข้าใจระบบการจัดการขยะมูลฝอย สามารถจะบริหารจัดการได้ อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล โดยการใช้ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนด้วยข้อเสนอแนะดังนี้ (1) ระดับนโยบายควรกำหนดเป็นเป้าหมาย และพันธกิจด้านการจัดการขยะมูลฝอยด้วยรูปแบบเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยระยะเร่งด่วน การสั่งการจากระดับผู้บริหาร และระยะสั้น การกำหนดเป็นกฏระเบียบพร้อมมาตรการทีต้องดำเนินการและประเมินผลด้วยตัวชี้วัดโดยหน่วยงานต้นสังกัด คือกระทรวงมหาดไทย ตลอดจนสร้างความเข้าใจหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียนในการจัดการขยะมูลฝอยสำหรับผู้บริหารระดับสูง โดยเฉพาะการลดปริมาณขยะมูลฝอยด้วยการเพิ่มมูลค่าเชิงเศรษฐกิจของขยะมูลฝอยทีสามารถนำกลับมาใช้ได้ (2) ระดับปฏิบัติ ควรจัดทำแผนปฏิบัติโดยหน่วยงานที่รับผิดชอบคือกองช่างสุขาภิบาล โดยให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการร่วมคิด ร่วมออกแบบ ร่วมดำเนินการ ร่วมรับผิดชอบซึ่งจะช่วยให้เกิดการจัดการขยะมูลฝอยโดยชุมชนด้วยตนเองและสนับสนุนโดยอปท.ร่วมด้วย ดังนี้ (1) การปรับฐานคิดในเรื่องการสร้างมูลค่าจากขยะมูลฝอย โดยการจัดอบรมให้ความรู้แก่ประชาชนและดำเนินกิจกรรมเกี่ยวกับเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างต่อเนื่องทั้งกิจกรรมในชุมชน วิสาหกิจชุมชน โรงเรียน เป็นต้น (2) การส่งเสริมการแปรสภาพขยะมูลฝอยตามครัวเรือน ด้วยการคัดแยกขยะมูลฝอยประเภทต่างๆ ขยะรีไซเคิล เศษอาหารทำปุ๋ยชีวภาพ ขยะทีเผาได้ทำขยะเชื้อเพลิง ขยะทีเหลือฝังกลบ เป็นต้น  การจัดตั้งธนาคารขยะ รวมทั้งกิจกรรมอื่นๆเช่นการแลกชยะกับของต่างๆ การประกวดชุมชนสะอาด การสนับสนุนการขายสินค้าทีทำจากขยะรีไซเคิล เป็นต้น ทั้งนี้เทศบาลระดับต่างๆควรพิจารณากระบวนการจัดการขยะด้วยรูปแบบเศรษฐกิจหมุนเวียนตั้งแต่ต้นทาง (สนับสนุนการคัดแยกขยะ จัดตั้งธนาคารขยะ)  กลางทาง(คัดแยกระหว่างเส้นทางแบบถูกสุขลักษณะและตามสภาพทีสามารถทำได้)   และ ปลายทาง (จัดบริเวณการคัดแยกขยะให้กับชาวบ้านทีมีอาชีพขายของเก่า และผู้รับซื้อของเก่า การทำก้อนหรือแท่งขยะเชื้อเพลิง การสร้างโรงไฟฟ้าขยะตามความเหมาะสม เป็นต้น)