ศึกษามหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า

                 งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อการศึกษามหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า เป็นการศึกษาวิจัยข้อมูลทางเอกสาร โดยการศึกษาค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทีมีความเกี่ยวข้องนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ พร้อมในำเสนอแนวคิดของผู้วิจัยโดยมุ่งตอบวัตถุประสงค์และปัญหาที่ต้องการทราบ ผลจากการศึกษาวิจัยพบว่า

                 มหาปุริสลักษณะ หมายถึง ลักษณะของบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ได้แก่ มหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า

ในคัมภีร์พระวินัยปิฎกและพระอภิธรรมปิฎกมีกล่าวถึงลักษณะของมหาบุรุษบางประการเท่านั้น แต่มีกล่าวไว้อย่างละเอียดครบ 32 ประการ พร้อมอานิสงส์ที่ทำให้ได้มหาปุริสลักษณะไว้ในลักขณสูตรและมหาปทานสูตร พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกายและกล่าวถึงบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยมหาปุริสลักษระ 32 ประการ เรียกว่ามหาบุรุษ ซึ่งมีคติสองอย่างคือ ถ้าครองเรือนจะได้เป็นพระมหาจักรพรรดิ์ ถ้าออกผนวชจะได้รู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

                 ในสุมังคลวิลาสินี อรรถกถาพระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย พระพุทธโฆสาจารย์ได้อรรถาธิบายมหาปุริสลักษณะไว้โดยละเอียดและเป็นรูปธรรมชัดเจนมากขึ้น ในคัมภีร์มิลินทปัญหา ได้กล่าวถึงมหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า ในบทสนทนาระหว่างพระยามิลินท์กับพระนาคเสน ว่าเป็นพุทธลักษณะที่แตกต่างจากพุทธบิดาและพุทธมารดา

เปรียบได้กับดอกบัวแม้เกิดในดิน ในน้ำ แต่มีสี กลิ่น รส ที่เลิศกว่าดินและน้ำ

                 พระพุทธเจ้าสมบูรณ์ด้วยมหาปุริสลักษณะ 32 ประการ เพราะอานิสงค์ของการบำเพ็ญบารมีนานนับ 4 อสงไขยแสนกัปในอดีตชาติ จนครบ 30 ประการได้แก่บารมี 10 อุปบารมี 10 และปรมัตถบารมี 10 พระองค์จึงได้ตรัสรู้เป็นพระอนุตรสัมมาสัมพุทธเจ้าสมดังปณิธานที่พระองค์ได้ตั้งพระทัยไว้ จึงกล่าวได้ว่ามหาปุริสลักษณะที่ปรากฎเฉพาะแก่พระมหาบุรุษเกิดขึ้นเพราอาศัยเหตุปัจจัยอันเป็นไปตามกระบวนการของเหตุและผลนั่นเอง

                 การศึกษาวิเคราะห์มหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้าแง่บุคคาธิษฐาน เช่น รูป จักรและรูปมงคล 108 ประการที่ปรากฏบนฝ่าพระบาท หมายถึง การที่พระองค์เสด็จไปที่แห่งใดเป็นการหมุนไปของกงล้อแห่งพระธรรมและความเป็นผู้มีบริวารมาก ทรงมีพระกำลังเสมอช้างล้านเชือก หมายถึง ผู้สมบูรณ์ด้วยทศพลญาณที่ทำให้พระองค์สามารถประกาศพระศาสนาได้แผ่ไพศาล การศึกษาวิเคราะห์มหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้าแง่กายวิภาคนั้นสรุปได้ว่า เป็นลักษณะพิเศษของมหาบุรุษ ส่วนบุคคลอื่นที่มีมหาปุริสลักษณะไม่สมบูรณ์ก็ยังไม่ได้ชื่อว่า เป็นมหาบุรุษ

                 การพิสูจน์ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับมหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า เป็นไปได้ทั้งในแง่อัตวิสัย กล่าวคือมุ่งบำเพ็ญบารมีตามปณิธานของพระพุทธองค์เพื่อบรรลุถึงความเป็นมหาบุรุษ และพิสูจน์ด้วยปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ดังที่พระพุทธเจ้าทรงพิสูจน์ด้วยพระองค์มาแล้ว ก็จะเกิดความประจักษ์ชัดด้วยตนเอง แต่ตราบใดที่ไม่สามารถพิสูจน์ในแง่อัตวิสัยได้ ก็ต้องหาข้อเท็จจริงในแง่ปรวิสัย ด้วยกระบวนการศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์กันระหว่างมหาปุริสลักษณะกับกุศลกรรม และผลแห่งการบำเพ็ญบารมีกับการบรรลุโพธิญาณบนพื้นฐานของเหตุผล